Sau bài này, em cần làm được gì?
- Phân biệt tiền được giảm với tiền còn phải trả.
- Đặt ẩn theo giá niêm yết khi chưa biết giá ban đầu.
- Nhận diện giảm liên tiếp và lãi nhập vốn.
Biên soạn cho Lớp Toán Thầy Tiến · 27/10/2026. Cập nhật 11/11/2026. Giá và tình huống là dữ kiện giả định của bài tập.
Chuyển câu chữ thành hệ số
Giảm p% nghĩa là còn 1 − p/100 lần giá ban đầu. Tăng p% nghĩa là nhân với 1 + p/100. Cần viết rõ giá ban đầu là G đồng, tiền giảm là Gp/100 đồng, giá sau giảm là G(1 − p/100) đồng. Ba đại lượng có cùng đơn vị nhưng khác ý nghĩa. Nếu đề hỏi tiết kiệm bao nhiêu thì không được lấy giá phải trả làm đáp số.
Hai lần giảm không cộng thẳng phần trăm
Sau lần giảm thứ nhất, giá mới trở thành số gốc của lần giảm thứ hai. Một món hàng giảm 10% rồi giảm tiếp 20% còn 0,9 × 0,8 = 0,72 lần giá cũ, tức giảm tổng cộng 28%. Muốn kiểm tra, hãy tự chọn giá gốc 100 đơn vị tiền: còn 90 rồi còn 72. Cách thử này làm rõ mô hình trước khi thay số tiền lớn.
Hai mặt hàng cần hai quan hệ
Gọi x và y là giá niêm yết theo cùng đơn vị, chẳng hạn nghìn đồng. Tổng giá niêm yết cho phương trình x + y = S. Tổng tiền sau giảm cho phương trình ax + by = T, với a, b là tỉ lệ tiền còn phải trả. Đừng dùng 15x và 10y khi ý nghĩa là giảm 15% và 10%; phải dùng 0,85x và 0,90y cho số tiền thanh toán.
Lãi nhập vốn khác lãi tính riêng
Trong mô hình giả định lãi suất r cố định mỗi kỳ và lãi được nhập vào vốn, sau hai kỳ số tiền là P(1 + r)². Nếu lãi mỗi kỳ chỉ tính trên vốn ban đầu thì là P(1 + 2r). Bài học dùng số liệu minh họa, không mô tả một sản phẩm ngân hàng đang được chào bán. Khi đọc đề, cần tìm câu xác nhận có gộp lãi vào vốn hay không.
Tìm giá niêm yết của hai sản phẩm
Hai sản phẩm có tổng giá niêm yết 1.000 nghìn đồng. Sản phẩm thứ nhất giảm 15%, sản phẩm thứ hai giảm 10%; tổng tiền thanh toán là 870 nghìn đồng. Tìm giá niêm yết mỗi sản phẩm.
- Gọi x, y là giá niêm yết, đơn vị nghìn đồng, với x > 0 và y > 0.
- Có x + y = 1.000 và 0,85x + 0,90y = 870.
- Nhân phương trình đầu với 0,90 rồi trừ phương trình sau: 0,05x = 30, suy ra x = 600.
- Suy ra y = 400. Hai giá niêm yết là 600.000 đồng và 400.000 đồng.
- Thử lại: 600 + 400 = 1.000; 600 × 0,85 + 400 × 0,90 = 510 + 360 = 870 nghìn đồng.
Lỗi cần tránh
Một lời giải có x = 600, y = 400 nhưng chỉ kiểm tra tổng 1.000 vẫn chưa đủ. Cần thử cả tổng tiền sau giảm. Cũng không thể lấy mức giảm trung bình 12,5% rồi áp cho cả hai món, vì giá gốc của chúng không nhất thiết bằng nhau.
Nếu đề thay đổi dữ kiện thì sao?
Đổi câu hỏi từ tìm giá gốc sang tìm mức giảm sẽ làm ẩn số và phương trình thay đổi. Hãy viết lại bảng gồm giá trước, hệ số và giá sau trước khi giải. Nếu nghiệm cho giá âm, đó là tín hiệu phải xem lại dữ kiện hoặc cách lập hệ, không phải chỉ sửa phép tính cuối.
Bốn bài tự luyện từ cơ bản đến vận dụng
Em hãy tự lập biểu thức hoặc phương trình trước khi mở lời giải. Sau khi đối chiếu, ghi đúng dòng cần sửa rồi thử làm lại không nhìn mẫu.
Bài 1
Một balô giá 500.000 đồng được giảm 12%. Tính tiền giảm và tiền phải trả.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Tiền giảm: 500.000 × 0,12 = 60.000 đồng. Tiền trả: 500.000 − 60.000 = 440.000 đồng.
Bài 2
Một mặt hàng giá 1.000.000 đồng giảm 10%, sau đó giảm thêm 20% trên giá mới. Tính giá cuối và tỉ lệ giảm chung.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Giá cuối: 1.000.000 × 0,9 × 0,8 = 720.000 đồng. Tiền giảm 280.000 đồng, tương ứng 28% giá gốc.
Bài 3
Hai món có tổng giá gốc 900 nghìn đồng. Món thứ nhất giảm 20%, món thứ hai giảm 10%; tổng trả 780 nghìn đồng. Tìm hai giá gốc.
Xem lời giải và cách kiểm tra
x + y = 900; 0,8x + 0,9y = 780. Lấy 0,9 lần phương trình đầu trừ phương trình sau được 0,1x = 30, nên x = 300, y = 600 nghìn đồng. Thử: 240 + 540 = 780.
Bài 4
Trong mô hình lãi nhập vốn mỗi năm, vốn ban đầu 50 triệu đồng, lãi suất giả định 8%/năm cố định. Sau hai năm, tổng vốn và lãi là bao nhiêu?
Xem lời giải và cách kiểm tra
50 × 1,08² = 58,32 triệu đồng. Tiền lãi là 58,32 − 50 = 8,32 triệu đồng. Kết quả dùng đúng giả thiết lãi nhập vốn và lãi suất không đổi.
Luyện tiếp và tải tài liệu
Tải phiếu 24 bài và lời giải PDFÔn quy trình lập hệ phương trình · Chọn trong 13 chuyên đề Toán thực tế