Sau bài này, em cần làm được gì?
- Tách phí cố định và phí theo mức sử dụng.
- Chia miền khi có định mức miễn phí.
- Phân biệt doanh thu, chi phí và lợi nhuận.
Biên soạn cho Lớp Toán Thầy Tiến · 27/10/2026. Cập nhật 11/11/2026. Giá và tình huống là dữ kiện giả định của bài tập.
Chi phí tuyến tính có hai thành phần
Nếu phí ban đầu là b và mỗi đơn vị sử dụng thêm tốn a, tổng chi phí khi dùng x đơn vị là C = ax + b, trong miền đề cho. Hệ số a mang đơn vị tiền trên một đơn vị sử dụng, b mang đơn vị tiền. Đừng nhầm phí ban đầu là một lượng sử dụng miễn phí; ý nghĩa của chúng khác nhau.
Lượng miễn phí tạo công thức theo từng miền
Một gói có phí tháng 40 nghìn đồng, miễn phí 20 phút đầu và tính 1 nghìn đồng mỗi phút vượt thì C = 40 khi 0 ≤ x ≤ 20, C = 40 + (x − 20) = x + 20 khi x > 20. Không được dùng x + 20 ở miền x ≤ 20 vì khi đó công thức cho chi phí thấp hơn phí tháng đã quy định.
Điểm bằng nhau chỉ là ranh giới để so sánh
Giải CA = CB để tìm mức sử dụng hai gói có chi phí bằng nhau. Sau đó chọn một giá trị nhỏ hơn và một giá trị lớn hơn ranh giới, hoặc xét dấu hiệu CA − CB. Một nghiệm thuộc ngoài miền đang dùng thì không được chấp nhận. Nếu số lượng chỉ có thể là số nguyên, cần diễn giải khoảng lựa chọn bằng các số nguyên phù hợp.
Tiền công và lợi nhuận dùng những quan hệ khác
Bài tiền công có giờ thường và giờ thêm: tổng giờ là một phương trình, tổng tiền là phương trình còn lại. Làm thêm được trả 150% mức thường nghĩa là 1,5 lần mức thường, không phải cộng thêm 1,5 lần nữa. Với bán hàng, lợi nhuận bằng doanh thu trừ chi phí; có doanh thu lớn chưa đủ để kết luận có lãi.
So sánh hai gói cước giả định
Gói A: phí cố định 40 nghìn đồng, miễn phí 20 phút đầu, sau đó 1 nghìn đồng/phút. Gói B: phí cố định 25 nghìn đồng, không có phút miễn phí, tính 0,8 nghìn đồng/phút. Tính mức dùng bằng tiền và chọn gói cho 30 phút, 60 phút. Toàn bộ giá là giả định của bài toán.
- Đặt x ≥ 0 là số phút sử dụng. Với 0 ≤ x ≤ 20, CA = 40, CB = 25 + 0,8x.
- Trong miền đầu, 40 = 25 + 0,8x cho x = 18,75 phút, thuộc miền nên nhận.
- Với x > 20, CA = x + 20. Giải x + 20 = 25 + 0,8x cho x = 25 phút, thuộc miền nên nhận.
- Ở 30 phút: CA = 50, CB = 49 nghìn đồng; chọn B nếu chỉ xét chi phí.
- Ở 60 phút: CA = 80, CB = 73 nghìn đồng; chọn B. Riêng khoảng 18,75 < x < 25, gói A rẻ hơn; tại hai mốc thì bằng nhau.
Lỗi cần tránh
Chỉ giải công thức miền x > 20 sẽ bỏ sót điểm bằng tiền 18,75 phút trong miền miễn phí. Cụm gọi tối đa 30 phút cũng khác gọi đúng 30 phút: với giới hạn tối đa, lựa chọn có thể phụ thuộc số phút thực tế, không nên suy một gói rẻ hơn cho mọi mức dùng.
Nếu đề thay đổi dữ kiện thì sao?
Nếu dịch vụ làm tròn mỗi cuộc gọi lên một phút, dữ kiện tổng số phút thực tế chưa đủ để dùng công thức liên tục như bài mẫu. Cần thông tin cách làm tròn hoặc tổng số phút tính cước. Mọi kết luận ở bài học chỉ có hiệu lực trong mô hình đề đã mô tả.
Bốn bài tự luyện từ cơ bản đến vận dụng
Em hãy tự lập biểu thức hoặc phương trình trước khi mở lời giải. Sau khi đối chiếu, ghi đúng dòng cần sửa rồi thử làm lại không nhìn mẫu.
Bài 1
Gói giả định có phí cố định 30 nghìn đồng và 2 nghìn đồng/km. Viết chi phí cho x km, rồi tính khi x = 12.
Xem lời giải và cách kiểm tra
C(x) = 30 + 2x, đơn vị nghìn đồng, x ≥ 0. C(12) = 54 nghìn đồng.
Bài 2
Hai gói giả định có A(x) = 20 + 1,2x và B(x) = 35 + 0,7x, đơn vị nghìn đồng. Tìm x để bằng tiền và chọn gói khi x = 50.
Xem lời giải và cách kiểm tra
20 + 1,2x = 35 + 0,7x cho x = 30. Khi x = 50, A = 80, B = 70; gói B rẻ hơn 10 nghìn đồng.
Bài 3
Một người làm 180 giờ, gồm giờ thường 40 nghìn đồng/giờ và giờ thêm 60 nghìn đồng/giờ. Tổng tiền công 7.600 nghìn đồng. Tìm số giờ mỗi loại.
Xem lời giải và cách kiểm tra
x + y = 180; 40x + 60y = 7.600. Trừ 40 lần phương trình đầu được 20y = 400, suy ra y = 20 giờ thêm, x = 160 giờ thường. Thử tiền 6.400 + 1.200 = 7.600 nghìn đồng.
Bài 4
Một cơ sở có chi phí cố định 1.000 nghìn đồng, chi phí sản xuất 30 nghìn đồng/sản phẩm, giá bán 50 nghìn đồng/sản phẩm. Giả sử bán hết x sản phẩm. Tìm số lượng hòa vốn và ít nhất bao nhiêu sản phẩm để có lãi.
Xem lời giải và cách kiểm tra
Doanh thu 50x, chi phí 1.000 + 30x, lợi nhuận 20x − 1.000, đơn vị nghìn đồng. Hòa vốn khi x = 50. Có lãi khi x > 50, nên ít nhất 51 sản phẩm nguyên.
Luyện tiếp và tải tài liệu
Tải phiếu 24 bài và lời giải PDFÔn quy trình lập hệ phương trình · Chọn trong 13 chuyên đề Toán thực tế