LỚP TOÁN
THẦY TIẾN
Toán thực tế vào 10

CHUYÊN ĐỀ NỀN TẢNG · VÍ DỤ TỰ BIÊN

Toán pha trộn và nồng độ: lập hệ từ lượng chất

Trong bài pha trộn, nồng độ là một tỉ lệ, còn lượng chất mới là đại lượng được cộng. Hiểu sự khác nhau này giúp học sinh lập đúng phương trình và tránh lấy trung bình cộng hai nồng độ khi lượng dung dịch không bằng nhau.

Sau bài này, em cần làm được gì?

  • Viết lượng chất bằng khối lượng dung dịch nhân nồng độ.
  • Dùng thống nhất phần trăm hoặc dạng thập phân.
  • Kiểm tra nồng độ hỗn hợp nằm giữa hai nồng độ ban đầu.

Biên soạn cho Lớp Toán Thầy Tiến · 27/10/2026. Cập nhật 11/11/2026. Giá và tình huống là dữ kiện giả định của bài tập.

Chọn đúng đại lượng được bảo toàn

Với dung dịch theo nồng độ phần trăm khối lượng, m kg dung dịch có nồng độ c% chứa mc/100 kg chất tan. Khi trộn mà không có phản ứng, bay hơi hoặc hao hụt, tổng lượng chất tan không đổi. Tổng khối lượng cũng bằng tổng hai phần đã dùng. Hai quan hệ này tạo thành hệ phương trình.

Phải đọc rõ đề dùng khối lượng hay thể tích

Không tự đổi ml dung dịch thành gam nếu chưa có dữ kiện về khối lượng riêng. Có những bài cho mô hình nồng độ theo thể tích hoặc giả sử thể tích cộng được; khi đó cần nêu giả thiết đó. Trong các bài luyện dưới đây, nồng độ đều được quy ước theo khối lượng để phép cộng lượng chất rõ ràng.

Nồng độ trung bình phải có trọng số

Trộn lượng bằng nhau của hai dung dịch 10% và 30% thì thu được 20%. Nhưng trộn một phần dung dịch 10% với ba phần dung dịch 30% sẽ được 25%. Lý do là phần có nồng độ cao đóng góp nhiều khối lượng hơn. Tính trung bình cộng chỉ đúng trong trường hợp hai lượng bằng nhau theo cùng đại lượng.

Hai nguồn nguyên liệu cũng dùng cùng tư duy

Bài khẩu phần hoặc nguyên liệu có thể cho mỗi kg loại A và B cung cấp hai thành phần khác nhau. Đặt x, y là khối lượng hai loại; mỗi thành phần cho một phương trình. Trong mô hình bài tập, nếu yêu cầu đúng hai lượng thành phần thì giải hệ; nếu yêu cầu ít nhất một mức và tối thiểu chi phí thì đó là bài toán có bất đẳng thức, không tự thay bằng hai dấu bằng.

Hai đại lượng cần giữ đúng: tổng khối lượng dung dịch và khối lượng muối.
Hai đại lượng cần giữ đúng: tổng khối lượng dung dịch và khối lượng muối.Mở hình đầy đủ kích thước

Pha hỗn hợp theo khối lượng

Cần pha 10 kg dung dịch có nồng độ muối 14% từ hai dung dịch 10% và 20%. Giả sử không phản ứng, không bay hơi và không hao hụt. Tính khối lượng mỗi loại.

  1. Gọi x, y lần lượt là khối lượng dung dịch 10% và 20%, đơn vị kg, x ≥ 0, y ≥ 0.
  2. Bảo toàn khối lượng: x + y = 10. Bảo toàn muối: 0,10x + 0,20y = 1,4.
  3. Lấy phương trình lượng muối trừ 0,10 lần phương trình tổng khối lượng: 0,10y = 0,4.
  4. Suy ra y = 4 kg, x = 6 kg.
  5. Kiểm tra: 6 + 4 = 10 kg; muối 0,6 + 0,8 = 1,4 kg; 1,4/10 = 14%.

Lỗi cần tránh

Phương trình 10x + 20y = 14 là sai vì chưa tính theo tổng lượng hỗn hợp. Nếu dùng các số phần trăm 10 và 20 thay cho 0,10 và 0,20 thì vế phải phải là 14 × 10. Cũng không thể pha 14% bằng một lượng âm của dung dịch 20%; nghiệm âm báo mô hình hoặc mục tiêu không phù hợp.

Nếu đề thay đổi dữ kiện thì sao?

Nếu thêm nước tinh khiết vào dung dịch, lượng chất tan giữ nguyên nhưng tổng khối lượng tăng. Nếu làm bay hơi nước, tổng khối lượng giảm; cần giả thiết chất tan không bay hơi theo. Hai tình huống cho phương trình khác nhau dù cùng dùng cụm từ thay đổi nồng độ.

Bốn bài tự luyện từ cơ bản đến vận dụng

Em hãy tự lập biểu thức hoặc phương trình trước khi mở lời giải. Sau khi đối chiếu, ghi đúng dòng cần sửa rồi thử làm lại không nhìn mẫu.

Bài 1

Pha 5 kg dung dịch 12% từ dung dịch 10% và 20%. Tính khối lượng mỗi loại.

Xem lời giải và cách kiểm tra

x + y = 5; 0,10x + 0,20y = 0,60. Suy ra y = 1 kg dung dịch 20%, x = 4 kg dung dịch 10%. Thử: 0,4 + 0,2 = 0,6 kg chất tan.

Bài 2

Có 8 kg dung dịch 15%. Thêm bao nhiêu kg nước để nồng độ còn 10%, giả sử không hao hụt?

Xem lời giải và cách kiểm tra

Lượng chất tan là 8 × 0,15 = 1,2 kg. Đặt nước thêm là w ≥ 0: 1,2/(8 + w) = 0,10. Suy ra w = 4 kg. Tổng mới 12 kg, nồng độ 1,2/12 = 10%.

Bài 3

Có 10 kg dung dịch 10%. Làm bay hơi bao nhiêu kg nước để nồng độ thành 12,5%? Giả sử chất tan không bay hơi.

Xem lời giải và cách kiểm tra

Lượng chất tan là 1 kg. Khối lượng hỗn hợp cuối là 1/0,125 = 8 kg. Lượng nước bay hơi là 10 − 8 = 2 kg.

Bài 4

Trong bài tập giả định, mỗi kg nguyên liệu A có 4 đơn vị thành phần P và 1 đơn vị Q; mỗi kg B có 2 đơn vị P và 3 đơn vị Q. Cần đúng 14 đơn vị P và 11 đơn vị Q. Tìm khối lượng hai loại.

Xem lời giải và cách kiểm tra

4x + 2y = 14 và x + 3y = 11, với x, y ≥ 0. Hệ cho x = 2 kg, y = 3 kg. Thử thành phần P: 8 + 6 = 14; thành phần Q: 2 + 9 = 11. Đây là dữ kiện toán học giả định, không phải tư vấn khẩu phần.

Luyện tiếp và tải tài liệu

Tải phiếu 24 bài và lời giải PDF

Ôn quy trình lập hệ phương trình · Chọn trong 13 chuyên đề Toán thực tế

Mở rộng theo dạng bài