LỚP TOÁN
THẦY TIẾN
Toán thực tế vào 10

CHUYÊN ĐỀ NỀN TẢNG · VÍ DỤ TỰ BIÊN

Toán diện tích thực tế: lối đi, phần còn lại và chi phí

Một bài toán khu đất thường kết hợp đọc hình, lập biểu thức và chọn nghiệm có nghĩa. Diện tích lối đi không luôn bằng chiều dài nhân bề rộng ghi cạnh đường xiên; cần biết đoạn nào là đáy và đoạn nào là khoảng cách vuông góc.

Sau bài này, em cần làm được gì?

  • Tách diện tích toàn bộ, phần sử dụng và phần còn lại.
  • Đặt điều kiện kích thước trước khi giải phương trình.
  • Giữ đơn vị diện tích và đơn giá nhất quán.

Biên soạn cho Lớp Toán Thầy Tiến · 27/10/2026. Cập nhật 11/11/2026. Giá và tình huống là dữ kiện giả định của bài tập.

Mô tả lại hình bằng lời trước khi tính

Nếu đề cho lối đi bao quanh bên trong một khu đất, phần còn lại bị giảm hai lần bề rộng lối đi ở cả chiều dài và chiều rộng. Nếu chỉ có một dải ngang và một dải dọc cắt nhau, cần trừ phần giao đã tính hai lần. Hai mô hình khác nhau không được dùng cùng một biểu thức chỉ vì hình đều có chữ lối đi.

Đặt điều kiện để kích thước phần còn lại dương

Khu đất có kích thước L và W, lối đi bên trong rộng x thì phần trồng cây có kích thước L − 2x và W − 2x. Với L ≥ W > 0, điều kiện phù hợp là 0 < x < W/2. Một nghiệm của phương trình diện tích có thể làm hai kích thước cùng âm; khi đó tích vẫn dương nhưng hình thực tế không tồn tại.

Chi phí chỉ tính trên phần đề yêu cầu

Nếu chỉ lát lối đi, lấy diện tích lối đi nhân đơn giá, không lấy diện tích cả khu đất. Nếu có hao hụt vật liệu p% theo diện tích cần dùng, lượng vật liệu dự kiến là diện tích đó nhân 1 + p/100. Trước khi làm tròn số kiện hoặc số hộp, đọc rõ sức phủ mỗi đơn vị và yêu cầu mua ít nhất.

Diện tích hình ghép cần một cách chia có căn cứ

Với sân gồm hình chữ nhật và hai nửa hình tròn cùng đường kính, hai nửa ghép thành một hình tròn. Diện tích bằng diện tích chữ nhật cộng diện tích tròn. Chu vi ngoài lại chỉ gồm hai cạnh thẳng dài và một đường tròn; hai cạnh gắn bên trong không nằm trên đường bao nên không cộng vào chu vi.

Lối đi ở cả hai phía nên mỗi kích thước phần trong giảm 2x. Hình không theo tỉ lệ.
Lối đi ở cả hai phía nên mỗi kích thước phần trong giảm 2x. Hình không theo tỉ lệ.Mở hình đầy đủ kích thước

Lối đi rộng đều bên trong khu đất

Khu đất hình chữ nhật dài 20 m, rộng 12 m. Làm lối đi rộng đều x m ở phía trong dọc theo cả bốn cạnh; phần trồng cây còn lại là hình chữ nhật diện tích 128 m². Tính x và chi phí lát lối đi nếu đơn giá giả định 150.000 đồng/m².

  1. Điều kiện 0 < x < 6. Diện tích phần trong là (20 − 2x)(12 − 2x).
  2. Lập phương trình (20 − 2x)(12 − 2x) = 128.
  3. Khai triển: 4x² − 64x + 112 = 0, tương đương x² − 16x + 28 = 0.
  4. Phân tích (x − 2)(x − 14) = 0. Chọn x = 2 m; loại x = 14 vì không thỏa điều kiện.
  5. Lối đi có diện tích 20 × 12 − 128 = 112 m². Chi phí là 112 × 150.000 = 16.800.000 đồng. Thử phần trong: 16 × 8 = 128 m².

Lỗi cần tránh

Nghiệm x = 14 vẫn làm tích hai số âm bằng 128, nên chỉ thử phương trình chưa đủ. Cần thử cả điều kiện hình học. Một lỗi khác là dùng (20 − x)(12 − x), quên rằng đường bao bên trong làm giảm kích thước ở hai phía.

Nếu đề thay đổi dữ kiện thì sao?

Nếu lối đi nằm bên ngoài khu đất thì kích thước mới tăng thành L + 2x và W + 2x. Nếu chỉ lát hai cạnh kề nhau, hình phần còn lại và diện tích giao lại thay đổi. Hãy vẽ một sơ đồ mới thay vì đổi dấu trong công thức cũ mà không kiểm tra mô hình.

Bốn bài tự luyện từ cơ bản đến vận dụng

Em hãy tự lập biểu thức hoặc phương trình trước khi mở lời giải. Sau khi đối chiếu, ghi đúng dòng cần sửa rồi thử làm lại không nhìn mẫu.

Bài 1

Một hình chữ nhật có chu vi 54 m, chiều dài hơn chiều rộng 3 m. Tính hai kích thước và diện tích.

Xem lời giải và cách kiểm tra

L + W = 27 và L − W = 3. Suy ra L = 15 m, W = 12 m. Diện tích 180 m²; thử chu vi 2(15 + 12) = 54 m.

Bài 2

Khu đất 18 m × 10 m có lối đi phía trong rộng đều 1 m dọc bốn cạnh. Tính diện tích lối đi.

Xem lời giải và cách kiểm tra

Phần trong 16 m × 8 m, diện tích 128 m². Toàn bộ 180 m² nên lối đi là 52 m².

Bài 3

Khu đất 24 m × 16 m có lối đi bên trong rộng đều x m. Phần trong còn 240 m². Tìm x.

Xem lời giải và cách kiểm tra

Điều kiện 0 < x < 8. (24 − 2x)(16 − 2x) = 240, suy ra x² − 20x + 36 = 0. Nghiệm 2 và 18; chọn x = 2 m. Thử phần trong 20 × 12 = 240.

Bài 4

Một sân gồm hình chữ nhật 20 m × 10 m và hai nửa hình tròn cùng đường kính 10 m gắn vào hai cạnh rộng. Tính diện tích và chu vi ngoài, lấy π = 3,14.

Xem lời giải và cách kiểm tra

Hai nửa tròn ghép thành đường tròn bán kính 5 m. Diện tích 20 × 10 + 3,14 × 5² = 278,5 m². Chu vi ngoài 2 × 20 + 3,14 × 10 = 71,4 m.

Luyện tiếp và tải tài liệu

Tải phiếu 24 bài và lời giải PDF

Ôn quy trình lập hệ phương trình · Chọn trong 13 chuyên đề Toán thực tế

Mở rộng theo dạng bài